[F2] 7.3 - Rentap

*Agi Idup, Agi Ngelaban [ selagi hidup selagi berjuang]

* Rentap
- Libau [penggoncang dunia]
- Raja Darat
- pemimpin org Iban [Sg. Skrang + Sg. Saribas]

1. Faktor penentangan
a) dianggap sbg lanun
b) J.Brooke buat kubu di Nanga Skrang
c) penempatan org Iban dihapuskan

2. Brooke vs Rentap
a) Rentap --serang--> kubu JB ( Nanga Skrang)
- Allan Lee terbunuh! =)

b) J.B --tawan+bakar--> kubu Rentap (Sg. Lang)

c) pengikut Rentap berundur --> Bukit Sadok
- Rentap = "Raja Ulu"

d) C.B --serang--> kubu Rentap (Bukit Sadok)
- C.B gagal =)

e) 1863; J.B --serang--> Rentap (Bukit Sadok)
- Rentap kalah =(
--> berundur ke Entabai

[F2] 7.2 -Naning

1. Rembau--Naning--Melaka
- Dato' Naning Abdul Said [Dol Said]
- Taboh; padi, buah2an, sirih, b.timah

2. Faktor2 penentangan
a) pertahankan kemerdekaan Naning
- British: Naning (part of Melaka); mst ikut peraturan kt Melaka

b) menentang pelaksanaan Undang2 British
- British: Peraturan Penghulu ( gugat kuasa Dol Said; x boleh bicarakan kes jenayah)

c) menentang bayaran cukai
- British: Undang2 1830 (Naning byr cukai 1/10 drpd hasil keluaran pertanian)

3. British serang --> Naning [1831+1832]
a) British --isytihar--> Dol Said sbg penderhaka

b) British --serang [150 sepoi +Kapten Willie]--> Dol Said

c) British tewas =)

d) Dol Said =)
- taktik gerila
- dpt bantuan ( Seri Menanti, Sg. Ujong, Johol + Muar)
- Y.M.R Ali (Rembau) tolong

e) British+Y.M.R Ali --serang--> Naning
- Naning kalah =(
- Taboh ditawan
- rumah dibakar
- Dol Said serah diri [dpt pencen+rumah]

** British rugi 100 000 paun sterling ^__^

[F2] 7.1 - Kedah

1. Kedah vs Siam
- di bwh pimpinan: S. Ahmad Tajuddin + [Tunku Abdullah, Tunku Kudin, Tunku Long, Tunku Muhammad Saad]
- disokong : Tok Mo Ris + pemimpin agama [Syeikh Muhammad Saad]

2. British+Siam vs Kedah
a) 1823
i) Tunku Abdullah + 3000 tentera ---serang--> Siam
ii) British bantu Siam
iii) gagal =(

b) 1831
i) Tunku Kudin --tawan--> Kuala Kedah
ii) British kepung! [5 kapal perang]
iii) Kedah terputus [bekalan makanan+bantuan tentera luar]
iv) Tunku Kudin terkorban =(

c) 1836
i) Sultan Ahmad Tajuddin --plan nk serang --> Siam
ii) British dpt tahu
iii) S.A.Tajuddin ditangkap =(

c) 1838 [menentang Siam]
i) Tunku Muhammad Saad -- berjaya tawan selatan Kedah, Kota Kuala Kedah
--mara--> Songkla
ii) British tolong Siam
iii) Siam dpt Kedah balik! =(

d) Kedah --baik2--Siam
* sebab semangat juang rakyat Kedah

e) Sultan --hantar--> Tunku Daei ke Bangkok [utk berunding]
* Siam bg blk takhta Kedah --> Sultan Ahmad Tajuddin
** wilayah Perlis, Setul , Kubang Pasu --> diasingkan dr Kedah

[F2] 6.6 - kemudahan asas

* kemudahan asas
- kesihatan
- jabatan2
- elektrik
- bandar2
- pendidikan

1. kesihatan
a) hospital k'jaan
-KL, Taiping, Penang
b) pusat2 kesihatan negeri
- Perak, S'gor, N9, Pahang
c) lembaga kesihatan
- utk pastikan kebersihan bandar

2. jabatan parit + tali air
- tanaman padi [Sg. Manik, Perak, Tg. Karang]

3. Tenaga elektrik --> Penang + KL
- empangan Chenderoh [The Perak River-Hydro Electric Power Company Limited]

4. Bandar2 baru
- Ipoh [b.timah]
- Kelian Pauh -->Taiping a.k.a "kedamaian yg abadi" [b.timah]
- KL [b.timah]

5. pendidikan
* British -->s/pendidikan vernakular

a) melayu (pendidikan sekular)
- rendah sampai darjah 6
--> jd guru, polis, jwtn rendah
-pergi maktab perguruan [utk latih jd guru sekolah melayu]

b) Cina
- sukatan pelajaran dr China
- Enakmen Pendaftaran Sekolah [kawal sekolah2 cina]

c) Tamil[ladang getah]
- sukatan pelajaran dr India
- Undang2 buruh --> pengusaha ladang wajib sedia sekoolah+ guru utk anak2 pekerja
- cth : Sekolah Thamboosamy Pillai, Sekolah Vivekananda

d) Inggeris
- pendidikan sehingga menengah utk semua kaum
- sukatan pelajaran dr England
- cth: Penang Free School
- Victoria Inst.
- MCKK

[F2] 6.5 - Perubahan [hasil dr perkembangan ekonomi]

* Perubahan
- buruh luar
- s/ pengangkutan+perhubungan
- bandar baru
- kemudahan sosial
- pendidikan

1. buruh luar
a) Cina [s/ kontrak]
- kerja sampai hutang selesai
- tamat kontrak --> BEBAS
- b. timah

b) India [s/kangani]
- kangani [ketua pekerja di ladang getah]
- kerja sampai hutang selesai
- ladang getah

** Melayu; desa --> petani+nelayan

2. s/ pengangkutan
a) landasan k/api
i- Fasa I
[b. timah] lombong --> pelabuhan
* Taiping --> Port Weld
* KL --> Port Swettenham
* Seremban --> Port Dickson
* Ipoh + Batu Gajah --> Teluk Anson

ii- Fasa II
[bila NNMB ditubuhkan]
* utara--> selatan
* b.timah+getah
* utk mudahkan pentadbiran British

iii- Fasa III
[NNMTB]
* seluruh TM
* ekonomi +pentadbiran + pengangkutan awam penduduk TM

b) jln raya
- kwsn perlombongan b.timah+pertanian --> stesen k/api
* KL-Ipoh-Seremban
* kenderaan bermotor --> jln diturap
* 1939; seluruh TM [ekonomi+pentadbiran British di TM]

c) pengangkutan laut, udara
- kapal wap [Syarikat Straits Steamship (1890); S'pore]
* bekalan makanan, jentera + buruh

- penerbangan awam [Syarikat Wearne Air Service (1937); S'pore]
* S'pore - KL- Penang
** lepas WWII; Syarikat Penerbangan TM

D) s/perhubungan
- s/pos, telegraf, telefon, radio

[F2] 6.4 - Dwiekonomi

1. Ekonomi tradisional
- sara diri
- luar bandar
- padi+ikan
- alat tradisional
- buruh sikit
- modal sikit

2. Ekonomi Dagangan
- eksport
- Syarikat Eropah
- b.timah + getah
- tech. moden
- buruh ramai
- modal besar

[F2] 6.3 - Hasil hutan

*hasil hutan
-kayu-kayan, rotan, damar, madu lebah, kapur barus, getah
--> scr tradisional [kegiatan meramu]
--> British [komersil; eksport --> China, Amerika Syarikat, Eropah; Jabatan Hutan]

* Damar [getah pelbagai jenis pokok di hutan]
- utk tutup renggangan pd papan perahu
- eksport --> jd varnis

* Getah perca [pokok perca yg tumbuh di dlm hutan]
- buat alatan bedah, bola golf + bhn penebat kabel telegraf dasar laut

* Getah julutung
- ramuan getah pengunyah + pelekat [gigi palsu]

* pembalakan [ekport --> China, Britain]
- cengal, meranti, keruing

* rotan
--> China

** tumpuan pd kegiatan ekonomi perdagangan