[F2] 8.5 - Sepakat membawa berkat

* persatuan2
mula2 negeri ---> lepas tu kebangsaan

1. Melayu
wartawan+akhbar --> kesedaran politik ---> pertubuhan

a) Kesatuan Melayu
*mula: KMS [S'pore]
- Mohammad Eonus Abdullah
-->lepas tu negeri2 lain turut menubuhkan Kesatuan Melayu [negeri]

** Kongres
1st: Kongres Melayu Semalaya [perpaduan Melayu]
2nd: tarik lebih byk pernyetaan
3rd: tidak dpt diadakan [Jepun attack Malaya!]

c) PASPAM [akhbar Saudara]
- tulis + bg pendapat
"Hidup Bahasa Hidup Bangsa"

**Persidangan
1st: @Taiping [Nov, 1934]
-kumpul ahli seluruh TM --> btk konsep kebangsaan Melayu

d) KMM [politik]
- Ibrahim Haji Yaakob
- akhbar: Warta Malaya

2. Cina
a) fokus: China
- Hsing Chong Hui
- Chung Ho Tang

b) fokus: politik tempatan
*lahir di NNS + Cina Peranakan
- Persatuan Org Cina Peranakan British
* tokoh : Tan Cheng Lock

3. India
*persatuan : melindungi kepentingan org India di TM
- Persatuan India Pusat TM
* tokoh: A.M Soosay

[F2] 8.4 - Penulisan kreatif [puisi+novel+cerpen]

- guru, penulis, wartawan

* sblm WW2: semangat kebangsaan
-cintakan negara+bangsa
-rebut peluang ekonomi
- pertahankan maruah bangsa

* tokoh2
- Abdul Rahim Kajai
- Ishak Hj Muhammad
- Shamsuddin Salleh

[F2] 8.3 - Perjuangan melalui mata pena [akhbar + majalah]

* akhbar + majalah
i) Melayu
- Warta Malaya [Dato' Onn Jaafar]
- Majlis [Abdul Rahim Kajai]
- Utusan Melayu [Abdul Rahim Kajai]

ii) Cina
- Lat Pau
- Nanyang Siang Pau
- Sin Chew Jit Poh
- Modern Daily

iii) India
- Ulaga Nesan
- Tamil Nesan
- Tamil Nesan

iv) Jawi Peranakan
- Jawi Peranakan
- Sekolah Melayu
- Taman Pengetahuan
- Tanjung Penagri

v) Cina Peranakan
- Surat Khabar Peranakan
- Bintang Timur
- Khabar Uchapan Baru
- Bintang Peranakan

[F2] 8.2 - kewujudan gololongan intelektual

Golongan intelektual

* pendidikan Melayu [MPSI]
- tokoh
i) Harun Aminurrashid
ii) Abdul Hadi Hassan
iii) Ibrahim Haji Yaacob

* pendidikan Inggeris: gunakan [peluang dlm pentadbiran +perundangan] utk berjuang
- tokoh
i) Raja Chulan
ii) Mohammad Eunos Abdullah
iii) Dato' Onn Jaafar

[F2] 8.1 - Perkembangan Negara Luar Memberi Inspirasi Perjuangan

* luar negara --> bg inspirasi

1- Turki [Pan Islam]
- ttg penjajahan Barat + satukan Islam

2- Mesir [Gerakan Islah]: Sayid Jamaluddin al-Afghani dan Syeikh Muhammad Abduh
- kembali kpd ajaran Islam yg sebenar + satukan Islam ttg penjajahan Barat

3- Jepun [Perang Rusia-Jepun]
- kalahkan kuasa Eropah

4- China [Revolusi China]: Dr. Sun Yat Sen
- tumbangkan k'jaan Manchu

5- Filipina [Liga Filipina]: Jose Rizal
- ttg penjajahan Sepanyol

6- India [Kesedaran Kebangsaan]: Mahatma Gandhi
- bebaskan India drpd British

7- Indonesia [Parti Nasional Indonesia]: Soekarno
- bebaskan Indonesia drpd Belanda

** [pelajar @ Universiti Al-Azhar] --> mulakan Gerakan Islah di TM
- Syeikh Muhammad Tahir bin Jalaluddin
- Haji Abbas bin Muhammad Taha
- Syed Syeikh Ahmad al-Hadi

mereka adalah "Kaum Muda"
idea disebarkan melalui
i) majalah
- Al-Imam
- Neracha
- Al-Ikhwan
- Pengasuh
- Saudara

ii) madrasah
- Madrasah al-Masyhur al- Islamiah
- Madrasah al-Diniah Kg Lalalng
- Madrasah Il-Ihya Assyariff

..tetapi
Kaum Muda ditentang oleh Kaum Tua

** Kaum Tua
- akhbar : Suara Benar dan Lidah Benar

[F2] 7.11 - Haji Abdul Rahman Limbong

* Haji Abdul Rahman Limbong
- sebab kerap ke Limbong [ajar agama]
--> berjuang [bela nasib] petani yg ditindas; "Kebangkitan Tani"

1. Faktor "Kebangkitan Tani"
a) Undang2 Kawalan Binatang Buas [1823]
- penduduk dilarang buru binatang liar
--> kalo ingkar [denda 500 dolar + senapang dirampas]

b) Peraturan Tanah Baru [1924]
- wajib daftar tanah [2.50 ringgit/ seorang]

c) Peraturan tanah baru [1921]
- nk tanam kena dpt pas kebenaran [50 sen]
- kena ada pas kebenaran --> tebang pokok, kutip hasil hutan

d) pengaruh pemimpin agama [anti British]
- Haji Abdul Rahman Limbong: tanah hak Allah + tak payah byr cukai kt k'jaan
- Haji Musa Abdul Ghani: peraturan British bertentangan dgn syariah Islam

2. Kebangkitan Tani [1922-1928]
a) 1922
- petani : bersihkan tanah [x ambil pas]
--> British: tangkap+dakwa
--> Limbong [peguam]; "tanah hak Allah" -->> bebas!!

b) 1925 [sebab dpt tahu British nk bg konsesi tanah kpd saudagar Cina]
- petani: bersihkan tanah milik Tengku Nik Maimunah + tanah k'jaan
--> British: desak Sultan Sulaiman hukum Limbong
--> Limbong : jelas kt sultan "British menindas rakyat"

c) 1928 [British nk ambil tindakan undang2 terhadap petani yg enggan bayar cukai]
- petani : berhimpun + isytihar perang terhadap British + duduki balai polis + bangunan k'jaan + kibar bendera merah
--> British :minta bantuan tentera NNMB
--> Limbong- dihukum buang negeri ke Makkah

[F2] 7.10 - Tok Janggut

* Tok Janggut
- Haji Mat Hassan bin Munas

1. Faktor penentangan
a) peraturan tanah
- Tok Janggut menentang peraturan cukai 1915
--> petani wajib bayar cukai tanah

b) cukai [beban]
- cukai pokok kelapa [ 3 sen sepokok]
- cukai pokok pinang [ 1 sen sepokok]
- sirih [ 5 sen sejunjung]
- kerbau. lembu [ 20 sen seekor]

c) anti -British
- Turki Uthmaniyyah seru umat Islam jihad menentang penjajah Barat

d) nk bayar cukai [susah]
- pejabat bayaran cukai jauh di bandar
--> kalo gagal bayar : ditangkap + didenda

2. Penentangan Tok Janggut
a) Encik Abdul Latif [Peg. Daerah Pasir Puteh] --> hantar Sarjan Che Wan
- tangkap Tok Janggut [x bayar cukai]
- gaduh2...Tok Janggut tikam Sarjan Che Wan

b) serang Pasir Puteh
- Tok Janggut, Engku Besar Jeram, Penghulu Adam + Che Sahak Merbol
--> takluk Pasir Putih [ 3hari]
--> isytihar Pasir Putih [ bebas British]
- Raja Pasir Putih : Ungku Besar Jeram [ Tuan Ahmad]
- Perdana Menteri: Tok Janggut

** British
- WANTED "Tok Janggut" [500 dolar]
- bakar rumah Tok Janggut+ pengikut [sebab taknak menyerah diri]
--> maka...Tok Janggut serang Pasir Puteh

- British serang [kubu] Tok Janggut di Kg Dalam Pupuh
--> Tok Janggut terkorban

[F2] 7.9 - Antanom

* Antanom
- ketua kaum Murut
- nama betul : Ontoros anak lelaki Antanom

1. Faktor penentangan
a) SBUB: tak bg buka tanah baru

b) cukai [beban]
- cukai kepala [1 dolar/ setiap org]
- cukai tanaman pindah [50 sen/ setiap ekar]
- cukai sebatang pokok kelapa [ 25 sen]
- cukai tangkap ikan besar
- bela anjing [1 dolar / setiap ekor]

c) Org Murut jd buruh paksa
- utk bina jalan [pedalaman]
- pasang kawat telegraf [Tenom-Rundum]

d) zalim kt family
- suami dan isteri [tinggal asing2]
- setiap kali nk jumpa [1 dolar]
- kalo ade 2 org anak; SBUB ambil 1 --> jd buruh paksa

e) SBUB: ceroboh kaw. hutan --> bina jalan
- Org Murut : bantah [ganggu roh nenek moyang]

2. Penentangan Antanom
a) Feb 1915
- serang Pensiangan + bakar bangunan

b) Mac 1915
- serang Rundum --> pejabat pentadbiran SBUB [musnah]
--> menaikkan semangat [Murut]

c) bina kubu pertahanan di Sungai Selangit
- SBUB: serang kubu Antanom
--> Antanom + 400 org Murut [terkorban]; " Kebangkitan Rundum"

...SBUB menghukum pengikut Antanom
i) dibuang daerah --> Kudat
ii) jd buruh paksa
iii) bersumpah taat setia
--> org Murut: protes---> pindah ke pedalaman Kalimantan

[F2] 7.8 - Mat Salleh

* Mat Salleh
- Bajau; pemerintah Sungai Sugut

1. Faktor penentangan
a) jihad
- dr semangat jihad org Sulu menentang Sepanyol di Filipina

b) peraturan [beban]
- SBUB: peraturan baru --> amalan buruh paksa, cukai beras dan lesen perahu

c) rundingan [gagal]
- Mat Salleh ---berunding-- Gabenor Beaufort [CV Creagh]
--> x dilayan

d) kampung [dibakar]
- SBUB: bakar+musnah kampung Mat Salleh

2. Perjuangan Mat Salleh
a) Julai 1897
- buat kubu [Ranau]
- bakar Pulau Gaya
b) Nov 1897
- serang Ambong

3. SBUB tawar berunding
- damai+pengampunan

--> April 1898 [Menggatal] ; Mat Salleh--berunding--Wlliam Cowie
*Perjanjian April 1898
i) Mat Salleh + pengikutnya [pengampunan]
ii) penduduk Inanam [lari mase kekacauan] boleh balik
iii) Mat Salleh tadbir Tambunan
iv) Mat Salleh kena lapor pergerakan kpd SBUB
- SBUB : tipu!! --> ambil alih pentadbiran Tambunan [1899]

4. Mat Salleh menentang semula
- bina kubu di Kampung Teboh
- SBUB: serang kubu -->Mat Salleh terkorban

5. Perjuangan Mat Salleh diteruskan oleh pengikutnya
- Mat Sator
- Kamunta

...Julai 1902, British berjaya tamatkan kebangkitan Mat Salleh

[F2] 7.7 - Dato' Bahaman

* Dato' Bahaman
- Orang Kaya Dato' Setia Perkasa Pahlawan Semantan
- gagah + berani --> perang saudara [Pahang] + Perang Klang [S'gor]
- tidak mengiktiraf pemerintahan British di Pahang

1. Faktor penentangan
a) hilang hak kutip cukai
- E.A Wise : Pegawai Majistret + Pemungut Hasil [Temerloh]

b) Pembinaan balai polis
- E.A Wise : bina balai polis x bg tau [Lubuk Terua]

c) Perlucutan gelaran
- Hugh Clifford: anggap Dato' Bahaman sbg penderhaka
--> paksa Sultan Ahmad lucutkan gelaran Dato' Setia Perkasa Pahlawan Semantan

2. Kronologi penentangan
a) British tangkap 3 pengikut D.B [kutip hasil hutan tanpa kebenaran]
- D.B --> serang Balai Polis Lubuk Terua

b) Hugh Clifford tawan semula Lubuk Terua [gagal!]
- Clifford berundur + minta tolong S'pore

c) British paksa Sultan Wan Ahmad
- "Gerakan Sultan" --> tawan 11 kubu D.B

d) D.B tawan semula Lubuk Terua
- dpt sokongan Tok Gajah + Mat Kilau

e) British serang Lubuk Terua
- maka..pejuang Pahang berundur --> Kelantan +T'ganu
- T'ganu : Ulama Tok Ku Paloh [semangat-->jihad menentang British]

f) D.B tawan Kuala Tembeling + Jeram Ampai
- British: hantar Kolonel Walker + tawan semula Jeram Ampai

maka...
D.B + Tok Gajah + Mat Kilau --> berundur ke Kelantan

[F2] 7.6 - Yamtuan Antah

* Yamtuan Antah : Yamtuan Seri Menanti
jajahan Seri Menanti --> Tearchi, Ulu Muar, Gunung Pasir + Jempol

* Dato' Kelana Sg. Ujong --> sign dgn Britush
** Yamtuan Antah : tak setuju + tak iktiraf D.Kelana sbg pemerintah Sg Ujong

maka
Yamtuan Antah vs Dato' Kelana
- Dato' Kelana : isytihar Terachi sbg wilayah
- Yamtuan Antah : bantah la...sebab Terachi ni kan sebhgn drpd jajahan Seri Menanti
- British : siasat --> hantar tentera + juruukur
- Yamtuan Antah: hantar pengikut --> suruh British hentikan mengukur!!
----> last2 bertempur!!

* Yamtuan Antah
a) dpt sokongan
- Dato' Siamang Gagap
- Tengku Besar Tampin
- penduduk Rembau + Jelebu + Johol

b) tawan Paroi + bina kubu
--> British tawan semula =(

maka...
Yamtuan Antah berundur
Paroi --> Bukit Putus --> Johor

* Maharaja: nasihat Yamtuan Antah berunding dgn British

maka...
Yamtuan Antah ---berunding--Gabenor NNS [William Jervois]
i) Yamtuan Antah dikitiraf sbg Yamtuan Besar [Seri Menanti]
ii) British dpt peluang luaskan pengaruh di seluruh N9

[F2] 7.5 - Dato' Maharaja Lela

* Dato' Maharaja Lela
- Org Besar Berlapan Perak
- Penghulu Pasir Salak

1. Faktor2 penentangan
a) British ambil hak kutip cukai
- sultan diugut turun takhta

b) Cukai baru
- cukai padi, perahu, atap, senjata, bayaran permit utk membalak
- cukai kelamin

c) cabar ketuanan Melayu
- paksa sultan sign [pengisytiharan penyerahan kuasa kpd British]
- Residen berkuasa [lantik hakim, kutip cukai, lantik penghulu]

2. meeting kt Durian Sebatang [nak bunuh Birch]
- Raja Abdullah, Raja Ismail, D.M. Lela
- D.M. Lela, Dato' Sagor, Pandak Indut + Seputum --> nk bunuh Birch

3. Birch mati dibunuh
* British ---serang--> Pasir Salak
- tp British kalah; Kapten Innes terkorban =)
---Perang Perak----
*British + tentera [India+Hong Kong]
- Perak kalah =(

4. kesan
* D.M Lela, Dato' Sagor , Pandak Indut + Seputum --> gantung sampai mati
* Sultan Abdullah + Ngah Ibrahim --> dibuang ng [Pulau Seychelles]
* Raja Ismail --> dibuang ng. [Johor]

[F2] 7.4 - Sharif Masahor

* Sharif Masahor
- pembesar Sarikei ( Sg. Rajang)
- dilantik Sultan Abdul Mu'mein Brunei


1. Faktor penentangan
a) Brooke tadbir Sarikei (Brooke ambil Sg. Rajang)

b) JB bina kubu di Kanowit+ lantik Henry Steele (wakil British)
- ambil alih kuasa!
- Sharif Masahor MENENTANG tindakan Brooke!

c) 1855; Sharif Masahor --serang--> Mukah
--usir--> Pangeran Matusin (sokong JB)

d) JB --lucut kuasa--> Sharif Masahor (Sarikei)
- Sharif Masahor MARAH!

e) Sharif Masahor + Datu Patinggi Abdul Ghapur vs J.B
- Sharif Masahor --serang--> Kanowit

f) Sharif Masahor + Datu Patinggi Abdul Ghapur + Temenggung Hashim --> berpakat!
- C.B dpt tahu

g) C.B +Belanda --tahan--> Datu Patinggi Abdul Ghapur [ dipenjarakan]

h) Sharif Masahor vs C.B
- Sg. Sadong
- S.M kalah + berundur ke Mukah =(

i) J.B --paksa Sultan Brunei --> serah Mukah + tahan S.M
- S.M dibuang ng. ke S'pore

** Brooke terus ditentang oleh
- Pemimpin Banting + Penghulu Asun

[F2] 7.3 - Rentap

*Agi Idup, Agi Ngelaban [ selagi hidup selagi berjuang]

* Rentap
- Libau [penggoncang dunia]
- Raja Darat
- pemimpin org Iban [Sg. Skrang + Sg. Saribas]

1. Faktor penentangan
a) dianggap sbg lanun
b) J.Brooke buat kubu di Nanga Skrang
c) penempatan org Iban dihapuskan

2. Brooke vs Rentap
a) Rentap --serang--> kubu JB ( Nanga Skrang)
- Allan Lee terbunuh! =)

b) J.B --tawan+bakar--> kubu Rentap (Sg. Lang)

c) pengikut Rentap berundur --> Bukit Sadok
- Rentap = "Raja Ulu"

d) C.B --serang--> kubu Rentap (Bukit Sadok)
- C.B gagal =)

e) 1863; J.B --serang--> Rentap (Bukit Sadok)
- Rentap kalah =(
--> berundur ke Entabai

[F2] 7.2 -Naning

1. Rembau--Naning--Melaka
- Dato' Naning Abdul Said [Dol Said]
- Taboh; padi, buah2an, sirih, b.timah

2. Faktor2 penentangan
a) pertahankan kemerdekaan Naning
- British: Naning (part of Melaka); mst ikut peraturan kt Melaka

b) menentang pelaksanaan Undang2 British
- British: Peraturan Penghulu ( gugat kuasa Dol Said; x boleh bicarakan kes jenayah)

c) menentang bayaran cukai
- British: Undang2 1830 (Naning byr cukai 1/10 drpd hasil keluaran pertanian)

3. British serang --> Naning [1831+1832]
a) British --isytihar--> Dol Said sbg penderhaka

b) British --serang [150 sepoi +Kapten Willie]--> Dol Said

c) British tewas =)

d) Dol Said =)
- taktik gerila
- dpt bantuan ( Seri Menanti, Sg. Ujong, Johol + Muar)
- Y.M.R Ali (Rembau) tolong

e) British+Y.M.R Ali --serang--> Naning
- Naning kalah =(
- Taboh ditawan
- rumah dibakar
- Dol Said serah diri [dpt pencen+rumah]

** British rugi 100 000 paun sterling ^__^

[F2] 7.1 - Kedah

1. Kedah vs Siam
- di bwh pimpinan: S. Ahmad Tajuddin + [Tunku Abdullah, Tunku Kudin, Tunku Long, Tunku Muhammad Saad]
- disokong : Tok Mo Ris + pemimpin agama [Syeikh Muhammad Saad]

2. British+Siam vs Kedah
a) 1823
i) Tunku Abdullah + 3000 tentera ---serang--> Siam
ii) British bantu Siam
iii) gagal =(

b) 1831
i) Tunku Kudin --tawan--> Kuala Kedah
ii) British kepung! [5 kapal perang]
iii) Kedah terputus [bekalan makanan+bantuan tentera luar]
iv) Tunku Kudin terkorban =(

c) 1836
i) Sultan Ahmad Tajuddin --plan nk serang --> Siam
ii) British dpt tahu
iii) S.A.Tajuddin ditangkap =(

c) 1838 [menentang Siam]
i) Tunku Muhammad Saad -- berjaya tawan selatan Kedah, Kota Kuala Kedah
--mara--> Songkla
ii) British tolong Siam
iii) Siam dpt Kedah balik! =(

d) Kedah --baik2--Siam
* sebab semangat juang rakyat Kedah

e) Sultan --hantar--> Tunku Daei ke Bangkok [utk berunding]
* Siam bg blk takhta Kedah --> Sultan Ahmad Tajuddin
** wilayah Perlis, Setul , Kubang Pasu --> diasingkan dr Kedah

[F2] 6.6 - kemudahan asas

* kemudahan asas
- kesihatan
- jabatan2
- elektrik
- bandar2
- pendidikan

1. kesihatan
a) hospital k'jaan
-KL, Taiping, Penang
b) pusat2 kesihatan negeri
- Perak, S'gor, N9, Pahang
c) lembaga kesihatan
- utk pastikan kebersihan bandar

2. jabatan parit + tali air
- tanaman padi [Sg. Manik, Perak, Tg. Karang]

3. Tenaga elektrik --> Penang + KL
- empangan Chenderoh [The Perak River-Hydro Electric Power Company Limited]

4. Bandar2 baru
- Ipoh [b.timah]
- Kelian Pauh -->Taiping a.k.a "kedamaian yg abadi" [b.timah]
- KL [b.timah]

5. pendidikan
* British -->s/pendidikan vernakular

a) melayu (pendidikan sekular)
- rendah sampai darjah 6
--> jd guru, polis, jwtn rendah
-pergi maktab perguruan [utk latih jd guru sekolah melayu]

b) Cina
- sukatan pelajaran dr China
- Enakmen Pendaftaran Sekolah [kawal sekolah2 cina]

c) Tamil[ladang getah]
- sukatan pelajaran dr India
- Undang2 buruh --> pengusaha ladang wajib sedia sekoolah+ guru utk anak2 pekerja
- cth : Sekolah Thamboosamy Pillai, Sekolah Vivekananda

d) Inggeris
- pendidikan sehingga menengah utk semua kaum
- sukatan pelajaran dr England
- cth: Penang Free School
- Victoria Inst.
- MCKK

[F2] 6.5 - Perubahan [hasil dr perkembangan ekonomi]

* Perubahan
- buruh luar
- s/ pengangkutan+perhubungan
- bandar baru
- kemudahan sosial
- pendidikan

1. buruh luar
a) Cina [s/ kontrak]
- kerja sampai hutang selesai
- tamat kontrak --> BEBAS
- b. timah

b) India [s/kangani]
- kangani [ketua pekerja di ladang getah]
- kerja sampai hutang selesai
- ladang getah

** Melayu; desa --> petani+nelayan

2. s/ pengangkutan
a) landasan k/api
i- Fasa I
[b. timah] lombong --> pelabuhan
* Taiping --> Port Weld
* KL --> Port Swettenham
* Seremban --> Port Dickson
* Ipoh + Batu Gajah --> Teluk Anson

ii- Fasa II
[bila NNMB ditubuhkan]
* utara--> selatan
* b.timah+getah
* utk mudahkan pentadbiran British

iii- Fasa III
[NNMTB]
* seluruh TM
* ekonomi +pentadbiran + pengangkutan awam penduduk TM

b) jln raya
- kwsn perlombongan b.timah+pertanian --> stesen k/api
* KL-Ipoh-Seremban
* kenderaan bermotor --> jln diturap
* 1939; seluruh TM [ekonomi+pentadbiran British di TM]

c) pengangkutan laut, udara
- kapal wap [Syarikat Straits Steamship (1890); S'pore]
* bekalan makanan, jentera + buruh

- penerbangan awam [Syarikat Wearne Air Service (1937); S'pore]
* S'pore - KL- Penang
** lepas WWII; Syarikat Penerbangan TM

D) s/perhubungan
- s/pos, telegraf, telefon, radio

[F2] 6.4 - Dwiekonomi

1. Ekonomi tradisional
- sara diri
- luar bandar
- padi+ikan
- alat tradisional
- buruh sikit
- modal sikit

2. Ekonomi Dagangan
- eksport
- Syarikat Eropah
- b.timah + getah
- tech. moden
- buruh ramai
- modal besar

[F2] 6.3 - Hasil hutan

*hasil hutan
-kayu-kayan, rotan, damar, madu lebah, kapur barus, getah
--> scr tradisional [kegiatan meramu]
--> British [komersil; eksport --> China, Amerika Syarikat, Eropah; Jabatan Hutan]

* Damar [getah pelbagai jenis pokok di hutan]
- utk tutup renggangan pd papan perahu
- eksport --> jd varnis

* Getah perca [pokok perca yg tumbuh di dlm hutan]
- buat alatan bedah, bola golf + bhn penebat kabel telegraf dasar laut

* Getah julutung
- ramuan getah pengunyah + pelekat [gigi palsu]

* pembalakan [ekport --> China, Britain]
- cengal, meranti, keruing

* rotan
--> China

** tumpuan pd kegiatan ekonomi perdagangan